Soft Protocols

August-November 2021.
Series of interventions at the border of the city, Athens,


Soft spaces, spaces in the interstices of “hardly” defined territorial entities, emerging in the gaps of legal jurisdictions, are always “in between”, trapped in a legal limbo, spaces of a-legality by default, deviant territories of action. 

They are rather socially constructed than materially defined, being both arenas of negotiation and under negotiation themselves; their borders being fuzzy and porous. In their indecisive and incomplete form, they are exposed to appropriation, susceptible to the exercise of the soft power of diplomacy and governance. Yet, in the same ambivalence they can be spaces of experimentation, they can be offered as alternatives to current rigid spatial patterns of social and political action. Their manifold potential exceeds that of strictly regulated space.

In the urban context they can be spaces of unregulated wilderness, there where the law gives place to unwritten protocols, where non-institutionalized forms of coexistence have to be constantly re-invented.  In the municipality of Athens one such area is the  zone from Tris Gefyres (Three Bridges),  where the Kifissos River is revealed under the National Road, till the Philadelfia junction, an area of  multiple, overlying and fuzzy borders. It is both the boundary of the city to the river and the autoroute, the meeting point of the dense urban fabric with a mutated nature, a jurisdictional border between three municipalities, the boundary of industrial uses with the residential zone; there where different phases of urbanization overlap leaving patches of the past untouched; it is a field of multiple negotiations. Its urban landscape constitutes an indecisive urban reality.

The project is an invitation to artists, architects, performers, and theorists to explore the possibilities of these open spaces, to appropriate them defining an open syntax of use, inventing soft protocols for an expanded public space.

With a series of interventions, ephemeral installations, urban drifts, performances  and discussions, taking place in the wider area we  aim to negotiate the balance between this insubordinate urban condition and the decisiveness of action- between the openness of possibility and enclosure of form.

The project will be documented in a collective edition, together with theoretical contributions at the end of the process.


Rebecca Agnes, akoo-o collective (Nikos Bubaris, Sofia Grigoriadou, Dana Papachristou, Giorgos Samantas), Ludovic Bernhardt, Lucia Bricco, Campus Novel (Giannis Delagrammatikas, Ino Varvariti, Yiannis Sinioroglou), Eirene Efstathiou, Stefania Migliorati, Kostas Bassanos, Giorgos Papadatos, Nina Papaconstantinou, Artemis Potamianou,  VASCOS ( Kostas Tzimoulis – Vassilis Noulas ),  Dimitris Halatsis


Soft protocols

Αύγουστος-Νοέμβριος 2021
Σειρά παρεμβάσεων στο αστικό σύνορο, Αθήνα

Soft spaces, χώροι που αναδύονται στις συναρμογές μεταξύ των σκληρά καθορισμένων κυριαρχικών επικρατειών,  στα κενά μεταξύ των νομικών δικαιοδοσιών, είναι χώροι διαρκώς ενδιάμεσοι, παγιδευμένοι σε ένα νομικό limbo, χώροι της α-νομίας εξ ορισμού, παρεκκλίνοντα πεδία δράσης.

Συνιστούν περισσότερο κοινωνικές κατασκευές παρά υλικές- χωρικές μορφές, αποτελούν πεδία διαπραγμάτευσης και συγχρόνως είναι οι ίδιοι υπό διαπραγμάτευση- τα σύνορα τους είναι ρευστά και πορώδη. Μες στην αναποφασιστικότητα και το ατελές της μορφής τους είναι εκτεθειμένοι σε κάθε είδους οικειοποίηση, επιδεκτικοί στην άσκηση της «ήπιας» δύναμης της διπλωματίας και της διακυβέρνησης. Παρόλαυτα, μέσα στην  αμφισημία τους μπορούν να αποτελέσουν χώρους πειραματισμού, μπορούν να διατυπωθούν ως εναλλακτικές λύσεις  στα ισχύοντα άκαμπτα χωρικά πρότυπα  κοινωνικής και πολιτικής δράσης. Το εγγενώς πολλαπλό δυναμικό τους υπερβαίνει αυτό του αυστηρά  ρυθμισμένου χώρου.

Στο αστικό περιβάλλον, είναι χώροι  μιας αρρύθμιστης αγριότητας, εκεί όπου ο νόμος υποκαθίσταται από άγραφα πρωτοκόλλα, όπου μη-θεσμοποιημένες μορφές συνύπαρξης επανεφευρίσκονται διαρκώς εκ νέου. Στον δήμο Αθηναίων μια τέτοια περιοχή είναι η ζώνη από τις Τρεις Γέφυρες, εκεί όπου κάτω από την Εθνική Οδό αποκαλύπτεται ο Κηφισός, έως τον κόμβο Φιλαδέλφειας, μια περιοχή πολλαπλών, επικαλυπτομένων και ασαφών συνόρων. Είναι συγχρόνως το όριο της πόλης προς το ποτάμι και τον αυτοκινητόδρομο, το σημείο συνάντησης μιας πυκνής αστικής συνθήκης με μια μεταλλαγμένη φύση, ένα διοικητικό σύνορο μεταξύ τριών δήμων, το όριο των βιομηχανικών χρήσεων με την οικιστική ζώνη, είναι εκεί που διαφορετικές φάσεις της αστικοποίησης αλληλεπικαλύπτονται αφήνοντας θραύσματα του παρελθόντος ανέγγιχτα – είναι  ένα πεδίο πολλαπλών διαπραγματεύσεων. Το αστικό της τοπίο συγκροτεί μια αναποφάσιστη αστική πραγματικότητα.

Το πρότζεκτ αποτελεί μια πρόσκληση σε εικαστικούς, αρχιτέκτονες, performers και θεωρητικούς να εξερευνήσουν τις δυνατότητες αυτών των ανοιχτών χώρων, να τους οικειοποιηθούν, ορίζοντας ένα ανοιχτό συντακτικό χρήσης, επινοώντας soft protocols για έναν διευρυμένο δημόσιο χώρο.

Με μια σειρά από παρεμβάσεις, εφήμερες εγκαταστάσεις, αστικές περιπλανήσεις, performances και συζητήσεις που θα λάβουν χώρα στην ευρύτερη περιοχή, επιδιώκουμε την διαπραγμάτευση της ισορροπίας μεταξύ αυτής της ανυπόταχτης αστικής συνθήκης και της αποφασιστικότητας της δράσης- μεταξύ της ανοιχτότητας της δυνατότητας και της περίκλεισης της μορφής.

Το πρότζεκτ θα καταγραφεί σε μια συλλογική έκδοση μαζί με θεωρητικές συνεισφορές στο τέλος της διαδικασίας.


Rebecca Agnes, akoo-o collective (Νίκος Μπούμπαρης, Σοφία Γρηγοριάδου, Ντάνα Παπαχρήστου, Γιώργος Σαμαντάς), Lucia Bricco, Ludovic Bernhardt, Campus Novel (Γιάννης Δελαγραμμάτικας, Ινώ Βαρβαρίτη, Γιάννης Σινιόρογλου), Ειρήνη Ευσταθίου, Stefania Migliorati, Κώστας Μπασάνος, Γιώργος Παπαδάτος, Νίνα Παπακωνσταντίνου, Άρτεμις Ποταμιάνου,  VASCOS ( Κώστας Τζημούλης – Βασίλης Νούλας),  Δημήτρης Χαλάτσης

[the full playlist of interventions here]

Rebecca Agnes, Nephelokokkygia, Νεφελοκοκκυγία, 2021
In spring 2019 the song "Abschied" (farewell) by the band die ärzte was released. the first verse says "manchmal ist es einfach zeit, zu gehen / sometimes it's just time to leave" and then continues with "los komm, wir sterben endlich aus - denn das ist besser für die welt / come on, we're finally dying out - because that's better for the world". this was before the pandemic of 2020, and before the relationship between human actions and ecosystems became dramatically evident and undeniable – also to those who chose to ignore this up until this point. in the months of lockdown we have frequently witnessed episodes of re-appropriation of the city space by animals that are usually relegated out of it or remain hiding. humanity has disappeared, and the animals run happily through the empty streets. it did not last long, a pause, and then again we went out of our homes, taking back all the possible space. 
The artistic intervention does not want to re-appropriate these ambiguous spaces, nor to re-develop them for human use, instead it intends to actively do nothing about it, to leave them to themselves, as an oasis for the wild life present in the city of Athens. The project does not even intend to leave food for animals, nor plant flowers for bees, or build shelters of brushwood - the only action contemplated is to leave water basins for the birds. so that the partridge, the francolin, the wigeon, the kingfisher, the sparrow, the owl, the jay, the dove, the lark, the reed warbler, the black-eared wheatear, the pigeon, the griffon, the sparrow hawk, the wood pigeon, the cuckoo, the redshank, the firecrest, the western swamphen, the kestrel, the little grebe, the cirl bunting, the bearded vulture and the woodpecker can quench their thirst. 
Tην άνοιξη του 2019 κυκλοφόρησε το τραγούδι "Abschied" (αντίο) από το συγκρότημα die ärzte. O πρώτος στίχος λέει "manchmal ist es einfach zeit, zu gehen / μερικές φορές είναι απλώς ώρα να φύγουμε" και στη συνέχεια συνεχίζει με "los komm, wir sterben endlich aus - denn das ist besser für die welt / έλα επιτέλους, θα εξαφανιστούμε - γιατί αυτό είναι καλύτερο για τον κόσμο». Αυτό ήταν πριν από την πανδημία του 2020 και πριν η σχέση μεταξύ των ανθρώπινων ενεργειών και των οικοσυστημάτων γίνει δραματικά προφανής και αναμφισβήτητη, ακόμη και σε εκείνους που επέλεξαν να το αγνοούν μέχρι σήμερα. Κατά τους μήνες της καραντίνας (lock down) έχουμε δει συχνά επεισόδια ανακατάληψης του χώρου της πόλης από ζώα που συνήθως εξοβελίζονται από αυτήν ή παραμένουν κρυμμένα. Η ανθρωπότητα έχει εξαφανιστεί και τα ζώα τρέχουν χαρούμενα στους άδειους δρόμους. Δεν κράτησε πολύ, μια μακριά παύση και μετά ξαναβγήκαμε από τα σπίτια μας, παίρνοντας πίσω όλο τον πιθανό χώρο.
Η καλλιτεχνική παρέμβαση δεν θέλει να επανακαταλάβει αυτούς τους διφορούμενους χώρους, ούτε να τους αναδιαμορφώσει για ανθρώπινη χρήση, αντίθετα σκοπεύει να μην κάνει τίποτα ενεργά γι 'αυτό, να τους αφήσει στον εαυτό τους, ως όαση για την άγρια ζωή που υπάρχει στην πόλη της Αθήνας. Το έργο δεν σκοπεύει ούτε να αφήσει τροφή για τα ζώα, ούτε να φυτέψει λουλούδια για τις μέλισσες, ούτε να φτιάξει καταφύγια από φρύγανα - η μόνη δράση που στοχάζεται είναι να αφήσει λεκάνες νερού για τα πουλιά. έτσι ώστε η πέρδικα, η φραγκολίνη, το σφυριχτάρι, η αλκυόνη, το σπουργίτι, η κουκουβάγια, η κίσσα, το περιστέρι, ο κορυδαλλός, η καλαμοποταμίδα, η ασπροκωλίνα, το περιστέρι, ο γύπας, το ξεφτέρι, η φάσσα, ο κούκος, ο κοκκινοσκέλης, ο πυροβασιλίσκος, η σουλτανοπουλάδα, το κιρκινέζι, το νανοβουτηχτάρι, το σιρλοτσίχλονο, ο γυπαετός κι ο δρυοκολάπτης να μπορούν να σβήσουν τη δίψα τους.

Rebecca Agnes, Nephelokokkygia

Stefania Migliorati , Post-Animal Tracks,2021

Stefania Migliorati , Post-Animal Tracks

Campus Novel, (U.F.A) Urban Fauna Assembly, 2021

Campus Novel, (U.F.A) Urban Fauna Assembly

Dimitris Halatsis, NOMAN, 2021 - Δημήτρης Χαλάτσης, NOMAN, 2021

Dimitris Halatsis, NOMAN
Δημήτρης Χαλάτσης, NOMAN

Giorgos Papadatos, Big red stage for minor action, 2021 - Γιώργος Παπαδάτος, Big red stage for minor action, 2021

Giorgos Papadatos, Big red stage for minor action
Γιώργος Παπαδάτος, Big red stage for minor action


VASKOS (Βασίλης Νούλας & Κώστας Τζημούλης), Χαμαιλεοντισμοί, 2022 - VASKOS (Vassilis Noulas & Kostas Tzimoulis), Chameleonisms 2022

VASKOS (Βασίλης Νούλας & Κώστας Τζημούλης), Χαμαιλεοντισμοί
VASKOS (Vassilis Noulas & Kostas Tzimoulis), Chameleonisms


Lucia Bricco, Each time in the singular of their essential plural, 2021

Lucia Bricco, Each time in the singular of their essential plural

Akoo-o, Outflows, 2021 - Akoo-o, Εκροές , 2021

Akoo-o, Outflows
Akoo-o, Εκροές


Nina Papaconstantinou, Points
Νίνα Παπακωνσταντίνου , Σημεία


Kostas Bassanos, Ex Situ, 2021 - Κώστας Μπασάνος, Ex Situ, 2021

Kostas Bassanos, Ex Situ
Κώστας Μπασάνος, Ex Situ

Artemis Potamianou, Which side are you on. Passport, 2021 - Άρτεμις Ποταμιάνου, Which side are you on. Passport, 2021

Artemis Potamianou, Which side are you on. Passport
Άρτεμις Ποταμιάνου, Which side are you on. Passport