On Shallow Waters

Το μοντέλο συνύπαρξης που αναπτύσσεται στη λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου- Αιτωλικού, όπου η ήπια αλιευτική δραστηριότητα και οι πρακτικές της αποτελούν τον ρυθμιστικό παράγοντα του οικοσυστήματος, αποτελεί ένα παράδειγμα συνεργατικής επιβίωσης (collaborative survival) όπως το περιγράφει Anna Tsing,[1] μια συνύπαρξη ειδών που δεν είναι απαραίτητα συναινετική η επιθετική. Οι νέες τάσεις της οικολογίας μας επιτρέπουν να φανταστούμε διαδράσεις μεταξύ των ειδών  που δεν οδηγούν σε κατάσταση αρμονίας, αλλά αναπτύσσονται σε καταστάσεις ρευστές, όπου η αμοιβαία επιβίωση εξαρτάται από τη συνεργατική αναπροσαρμογή των σχέσεων τους. Στα δεδομένα των τωρινών οικολογικών -κοινωνικών προκλήσεων, σε ένα πλανητικά ρευστό τοπίο, πως μπορεί το παράδειγμα και οι τεχνικές της παραδοσιακής αλιείας να καθοδηγήσουν την αναπροσαρμογή του παραγωγικού μοντέλου της περιοχής;

Το σύνθετο τοπίο που δημιουργείται από τις πελάδες, τα ιβάρια και τις πρακτικές των ψαράδων προκαλούν μια ανασύνταξη των φυσικών στοιχείων σε μια βέλτιστη συνθήκη για τους ψαράδες και το υπόλοιπο οικοσύστημα. Η συνθετότητα, και κατά συνέπεια ευθραυστότητα του συστήματος της λιμνοθάλασσας, αποτελεί συγχρόνως και μια αντίσταση στην υπερ-εκμετάλλευσή του, στη βιομηχανικού τύπου εξάντληση μέσα από μια και μόνο εντατική δραστηριότητα, που το μόνο που παράγει είναι ερειπειώδη τοπία. Αυτό το σύνθετο σύστημα, ένα παράδειγμα natureculture, μπορεί να θεωρηθεί ως assemblage. Τα assemblages είναι ανοιχτά συστήματα, μας επιτρέπουν να σκεφτούμε πέρα από τα ορισμένα και κλειστά όρια μιας «οικολογικής κοινότητας». Αν λοιπόν λόγω των φυσικών χαρακτηριστικών τείνει κανείς να εκλάβει την λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου ως κλειστό οικοσύστημα, η θεώρηση της ως assemblage ανοίγει τα όρια του ποιο είναι το οικοσύστημα, το συνδέει με όλες τις πολλαπλές προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζει από τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι την άνοδο της θερμοκρασίας των θαλασσών, το εργασιακό τοπίο στην Ελλάδα και τις  προσωπικές ιστορίες των ψαράδων.

Το πρότζεκτ προσπαθεί να συνδέσει το παράδειγμα της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού με δυο παραδείγματα, που αποτελούν, με διαφορετικό τρόπο το καθένα, case studies εύθραυστης υδάτινης συνύπαρξης, και τα οποία είχαμε την ευκαιρία να μελετήσουμε κατά την καλλιτεχνική παραμονή (residency) του Counterpublics, στο Ν.Β.Κ. (Neue Berliner Kunstverein, Βερολίνο Iούλιος 2024).

Το πρώτo αφορά την παράκτια λιμνοθάλασσα Mar Menor, τη μεγαλύτερη της Ευρώπης, η οποία έχει την ιδιαιτερότητα να είναι το μοναδικό οικοσύστημα με νομικά δικαιώματα (rights of nature) στην Ευρώπη. Η νομική καινοτομία επιτεύχθηκε με ευρείες συνέργειες από τα κάτω, ανοίγοντας το πεδίο για την αναγνώριση και άλλων φυσικών συστημάτων ως φορέων δικαιωμάτων στην Ευρώπη. Οι νομικές επεξεργασίες, θα μπορούσαν να εμπνεύσουν τις προσπάθειες δημιουργίας πρωτότυπων νομικών σχημάτων προστασίας της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού, και των ήπιων πρακτικών  και υποδομών αλιείας σε αυτή.

Το δεύτερο παράδειγμα αφορά το Floating University (βραβείο New European Bauhaus 2023) ένα σύμπλεγμα ξύλινων προσωρινών κατασκευών από την πρωτοπόρα αρχιτεκτονική ομάδα Raumlabor, μέσα σε έναν τεχνητό βιότοπο-έλος που δημιουργήθηκε στο τσιμεντένιο υπόβαθρο της λεκάνης απορροής υδάτων του πρώην αεροδρομίου Tempelhof στο Βερολίνο. Οι υποδομές, οι δράσεις και το καλλιτεχνικό πρόγραμμα που προάγει την συνύπαρξη-συμβίωση, έχουν δημιουργήσει ένα οικοσύστημα που πλέον φιλοξενεί περισσότερα είδη από άλλους φυσικούς βιότοπους.  Το παράδειγμά του, μια κατασκευασμένη φυσικότητα που εξωθεί στο μέγιστο βαθμό τον όρο natureculture που εισήγαγε η Donna Haraway, αφορά ακριβώς το πως η τεχνική-τέχνη μπορεί να ισορροπήσει με τη φύση σ’ ένα πραγματικά αξεδιάλυτο σύμπλεγμα.

………

Προς το παρόν έχει υλοποιηθεί το πρώτο σκέλος του πρότζεκτ με επιτόπια έρευνα στη λιμνοθάλασσα Τουρλίδας τον Μάιο του 2025.
Σχεδιάζεται τον Απρίλιο-Μάιο η υλοποίηση του 2ου σκέλους της in-situ εικαστικής – διακαλλιτεχνικής δράσης, όπου οι συμμετέχοντες εικαστικοί και αρχιτέκτονες  θα δημιουργήσουν μια σειρά επιτόπιων καλλιτεχνικών δράσεων και έργων που εξερευνούν το ευαίσθητο οικοσύστημα της περιοχής και το πολιτισμικό της πλαίσιο.
Περισσότερα σύντομα!

---

[1] Tsing, A.L. (2015) The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins. Princeton: Princeton University Press.

The model of coexistence developed in the Mesolonghi – Aitoliko lagoon, where mild fishing activity and practices are the regulatory factor of the ecosystem, is an example of collaborative survival as described by Anna Tsing [1], a coexistence of species that is not necessarily consensual or aggressive. New trends in ecology allow us to imagine interactions between species that do not lead to a state of harmony, but develop in fluid situations where mutual survival depends on the collaborative readjustment of their relationships. Given the current ecological and social challenges in a globally fluid landscape, how can the example and techniques of traditional fishing guide the readjustment of the region’s production model?

The complex landscape created by the reeds, the “ivaria”, and the practices of the fishermen cause a rearrangement of the natural elements into an optimal condition for the fishermen and the rest of the ecosystem. The complexity, and consequently the fragility, of the lagoon system also acts as a resistance to its overexploitation, to industrial-style depletion through a single intensive activity, which only produces desolate landscapes. This complex system, an example of natureculture, can be considered an assemblage. Assemblages are open systems, allowing us to think beyond the defined and closed boundaries of an “ecological community.” So, if, due to its natural characteristics, one tends to perceive the Messolonghi lagoon as a closed ecosystem, viewing it as an assemblage opens up the boundaries of what an ecosystem is, connecting it to all the multiple challenges it may face, from European Union policies to rising sea temperatures, the labor landscape in Greece, and the personal stories of fishermen.

The project attempts to link the example of the Messolonghi-Aitoliko lagoon with two examples, each of which, in its own way, constitutes a case studies of fragile aquatic coexistence, which we had the opportunity to study during the Counterpublics residency at the N.B.K. (Neue Berliner Kunstverein, Berlin, July 2024).

The first concerns the Mar Menor coastal lagoon, the largest in Europe, which has the distinction of being the only ecosystem with legal rights (rights of nature) in Europe. This legal innovation was achieved through broad grassroots cooperation, paving the way for the recognition of other natural systems as rights holders in Europe. The legal processes could inspire efforts to create original legal frameworks for the protection of the Messolonghi-Aitoliko lagoon and the mild fishing practices and infrastructure in it.

Το δεύτερο παράδειγμα αφορά το FloatingUniversity (βραβείο New European Bauhaus 2023) ένα σύμπλεγμα ξύλινων προσωρινών κατασκευών από την πρωτοπόρα αρχιτεκτονική ομάδα Raumlabor, μέσα σε έναν τεχνητό βιότοπο-έλος που δημιουργήθηκε στο τσιμεντένιο υπόβαθρο της λεκάνης απορροής υδάτων του πρώην αεροδρομίου Tempelhof στο Βερολίνο. Οι υποδομές, οι δράσεις και το καλλιτεχνικό πρόγραμμα που προάγει την συνύπαρξη-συμβίωση, έχουν δημιουργήσει ένα οικοσύστημα που πλέον φιλοξενεί περισσότερα είδη από άλλους φυσικούς βιότοπους.  Το παράδειγμά του, μια κατασκευασμένη φυσικότητα που εξωθεί στο μέγιστο βαθμό τον όρο natureculture που εισήγαγε η Donna Haraway, αφορά ακριβώς το πως η τεχνική-τέχνη μπορεί να ισορροπήσει με τη φύση σ’ ένα πραγματικά αξεδιάλυτο σύμπλεγμα.

………

The first part of the project has already been implemented with field research in the Tourlida lagoon in May 2025.
The second part of the in-situ visual arts -interdisciplinary action, where participating visual artists and architects will create a series of on-site artistic actions and works that explore the sensitive ecosystem of the area and its cultural context.
More to come soon!